Göz Anatomisi

Kornea

Kornea, gözün en ön kısmında bulunan şeffaf ve kubbe şeklindeki tabakadır. Gözün camı/penceresi gibi düşünülebilir. Dışarıdan gelen ışık önce korneadan geçer ve kornea, ışığın kırılmasında önemli bir rol oynar.

Gözün toplam kırma gücü yaklaşık +63 D’dir (kornea +43 D, lens +20 D). Gözün toplam kırma gücünün yaklaşık %70’i korneadan gelir; geri kalan önemli kısmı göz merceği (lens) sağlar.

Korneanın temel görevleri

• Gözü dış ortamdan korumaya yardımcı olur.
• Işığın göze girişini sağlar.
• Işığın kırılmasında önemli rol oynar.
• Görüntünün retina üzerine odaklanmasına katkıda bulunur.

İris

İris, gözün renkli bölümüdür. Mavi, yeşil, kahverengi veya ela gibi göz rengimizi belirleyen yapı iristir.

Temel görevi

İris, gözün içine giren ışık miktarını kontrol eder. Bunu, ortasında bulunan pupil (göz bebeği) aracılığıyla gerçekleştirir.

• Çok ışıklı ortam → pupil küçülür.
• Az ışıklı ortam → pupil büyür.

Böylece göz, farklı ışık koşullarına uyum sağlamaya çalışır.

Lens – Göz Merceği

Lens, gözün içerisinde bulunan doğal ve saydam bir mercektir. Fotoğraf makinesindeki objektifin odaklama sistemine benzetilebilir. Lensin temel görevi, farklı mesafelerdeki cisimlerden gelen ışınların retina üzerine odaklanmasına yardımcı olmaktır.

Siliyer cisim

Siliyer cisim, irisin arkasında bulunan ve lensin şeklinin değiştirilmesinde önemli rol oynayan yapıdır. Akomodasyona yardımcı olur, lensin şeklini değiştiren siliyer kası içerir ve aköz hümör üretiminde görev alır. Bu nedenle siliyer cisim hem odaklama hem de göz içi sıvı dolaşımı açısından önemlidir.

Akomodasyon

Yakındaki bir nesneye baktığımızda lens daha bombeli hale gelir; uzak bir nesneye baktığımızda ise daha düz hale gelir. Bu odaklama değişikliğine akomodasyon adı verilir. Akomodasyonun gerçekleşmesinde siliyer kas, zonül lifleri ve lens birlikte görev yapar.

Yaşla birlikte ne olur?

Yaş ilerledikçe (40 yaş sonrası) lensin esnekliği azalır. Bunun sonucunda özellikle yakın mesafedeki nesnelere odaklanmak zorlaşabilir. Bu durum presbiyopi olarak adlandırılır.

Aköz Hümör

Aköz hümör, kornea ile lens arasında bulunan ön bölümdeki boşlukları dolduran berrak sıvıdır.

Görevleri

• Kornea ve lens gibi damarsız yapılara besin desteği sağlar.
• Gözün iç basıncının düzenlenmesine katkıda bulunur.
• Gözün ön segmentindeki yapıların sağlıklı şekilde çalışmasına yardımcı olur.

Aköz hümör sürekli üretilir ve gözden belirli kanallar aracılığıyla uzaklaştırılır. Bu sıvının üretimi ve drenajı arasındaki dengenin bozulması, bazı durumlarda göz içi basıncının yükselmesine neden olabilir.

Vitreus

Vitreus, lens ile retina arasındaki gözün büyük bölümünü dolduran şeffaf, jel kıvamındaki yapıdır.

Görevleri

• Göz küresinin şeklini korumaya yardımcı olur.
• Retinanın desteklenmesine katkıda bulunur.
• Işığın retina yönünde ilerlemesini sağlar.

Vitreusun büyük bölümü sudan oluşur ancak jel kıvamını sağlayan özel bir yapıya sahiptir. Yaşla birlikte vitreusta yapısal değişiklikler meydana gelebilir; bu değişiklikler bazı kişilerde uçuşan cisimler (floaters) şeklinde algılanabilir.

Makula ve Fovea

Makula, retinanın merkezi bölümünde bulunan ve özellikle ayrıntılı merkezi görmeden sorumlu bölgedir. Kitap okumak, telefon ekranındaki yazıları görmek, yüzleri ayırt etmek ve küçük ayrıntıları seçmek gibi faaliyetlerde merkezi görme büyük önem taşır.

Makulanın merkezinde bulunan fovea, en yüksek görme keskinliğinin elde edildiği bölgedir.

Optik Disk ve Optik Sinir

Retinada optik sinirin gözden çıktığı bölgeye optik disk adı verilir. Bu bölgede fotoreseptör bulunmadığı için görme alanında fizyolojik bir kör nokta oluşur. Beyin, iki gözden gelen görüntüleri birleştirerek bu bölgedeki eksik bilgiyi günlük görme deneyimimizde fark etmememizi sağlar.

Optik sinir, retinada oluşan sinirsel bilgileri beyne taşıyan yapıdır; bunu göz ile beyin arasındaki veri kablosu gibi düşünebiliriz. Ancak görme burada bitmez: optik sinirden gelen bilgiler beynin görme merkezlerine ulaşır ve burada anlamlandırılır.

Sklera

Sklera, gözün dış kısmındaki güçlü ve beyaz renkli tabakadır. Günlük hayatta gözün beyaz kısmı olarak gördüğümüz bölgenin büyük bölümünü oluşturur ve kornea ile devamlılık gösterir.

Görevi

• Göz küresine yapısal destek sağlar.
• Gözün şeklini korur.
• İç yapıları dış etkilere karşı korumaya yardımcı olur.
• Göz hareketlerini sağlayan bazı kasların tutunma noktasıdır.

Koroid (Damarlı Tabaka)

Koroid, retina ile sklera arasında bulunan ve yoğun damar ağı içeren tabakadır. Retinanın özellikle dış katmanlarının beslenmesine katkıda bulunur. Koroid, gözün damar açısından zengin yapılarından biridir.

Göz Kasları

Gözlerin farklı yönlere hareket edebilmesini sağlayan altı temel dış göz kası bulunur: medial rektus, lateral rektus, superior rektus, inferior rektus, superior oblik ve inferior oblik.

Bu kasların koordineli çalışması sayesinde iki göz aynı hedefe yönelir. Bu koordinasyon, özellikle binoküler görme ve derinlik algısı açısından önemlidir.

Göz Kapakları ve Kirpikler

Göz kapakları, gözün ön yüzeyini koruyan hareketli yapılardır.

Göz kapaklarının görevleri

• Gözü dış etkenlerden korumak
• Göz yüzeyinin nemli kalmasına yardımcı olmak
• Gözyaşının göz yüzeyine yayılmasını sağlamak

Kirpikler ise toz ve yabancı partiküllerin göze ulaşmasını azaltmaya yardımcı olur.

Gözyaşı Sistemi

Gözyaşı yalnızca ağladığımızda oluşan bir sıvı değildir. Göz yüzeyinin sağlıklı kalması için sürekli olarak belirli miktarda gözyaşı üretilir.

Gözyaşının görevleri

• Kornea yüzeyini nemli tutmak
• Göz yüzeyini yabancı maddelerden temizlemeye yardımcı olmak
• Kornea için uygun optik yüzey oluşturmak
• Göz yüzeyinin korunmasına katkıda bulunmak

Gözyaşı, göz kırpma hareketiyle göz yüzeyine yayılır ve daha sonra gözyaşı kanalları aracılığıyla burun boşluğuna doğru taşınır.