Göz ve Görme Sağlığı Rehberi / Retina Hastalıkları
Retina Hastalıkları
Retina hastalıkları, gözün arka kısmında bulunan ve görüntüyü algılayarak beyne ileten retinanın zarar görmesi veya işlevini kaybetmesi sonucu ortaya çıkan hastalıklardır. Sonuç, görme bulanıklığı veya görme kaybı olabilir.
BU SAYFADA
Diyabetik Retinopati
Diyabetik retinopati, uzun süreli veya kontrolsüz diyabetin retinadaki küçük kan damarlarına zarar vermesi sonucu oluşan bir göz hastalığıdır.
1. Diyabet
2. Kan şekeri yüksekliği
3. Retina damarlarının hasarlanması
4. Sıvı/kan sızıntısı
5. Retinanın ve özellikle makulanın etkilenmesi
6. Görme azalması
- Yüksek kan şekeri retina damarlarını zamanla zayıflatır.
- Damarlar sızıntı yapabilir veya tıkanabilir.
- İleri aşamalarda yeni ve sağlıksız damarlar oluşabilir.
- Bu durum görmeyi olumsuz etkileyebilir.
Başlıca tedavi yöntemleri
Kan şekeri ve tansiyon kontrolü
Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için temel adımdır.
Göz içi ilaç enjeksiyonları
Özellikle diyabetik makula ödeminde, retina içindeki sıvı birikimini azaltmak için uygulanabilir.
Lazer tedavisi
Özellikle ileri evrelerde oluşan anormal damarların kontrol altına alınmasına yardımcı olur.
Vitrektomi ameliyatı
İleri vakalarda göz içindeki kanama veya retina ile ilgili ciddi sorunlarda cerrahi olarak uygulanabilir.
Düzenli göz dibi kontrolleri
Erken dönemde yakalanması ve tedavinin zamanında başlanması açısından çok önemlidir.
Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (YBMD)
Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, retinanın merkezinde bulunan makulanın (sarı noktanın) yaşa bağlı olarak zarar görmesi sonucu oluşan bir retina hastalığıdır. Makula keskin ve detaylı merkezi görmeden sorumlu olduğu için YBMD’de özellikle okuma, yüzleri tanıma ve ince detayları görme zorlaşabilir.
Kuru tip YBMD
Daha sık görülür. Makula hücrelerinde zamanla hasar ve incelme meydana gelir. Genellikle yavaş ilerler; merkezi görmede kademeli azalma ve bulanıklık görülebilir.
Yaş tip YBMD
Daha az görülür ancak genellikle daha hızlı ilerler. Makula altında anormal yeni damarlar oluşur; bu damarlar kanama ve sıvı sızıntısına neden olabilir. Merkezi görme kısa sürede ciddi şekilde etkilenebilir.
Retina Dekolmanı
Retina dekolmanı, retinanın normalde yapışık olduğu gözün arka duvarından ayrılması sonucu oluşur. En sık neden, retinada meydana gelen yırtık veya delikten göz içindeki sıvının retina altına geçmesidir.
Başlıca neden ve risk faktörleri
- Vitreus jelinin yaşa bağlı değişmesi
- Yüksek miyopi: gözün daha uzun olması nedeniyle retina daha ince ve yırtılmaya yatkın olabilir
- Göze alınan darbeler ve travmalar
- Geçirilmiş göz ameliyatları, özellikle katarakt cerrahisi sonrası
- Ailede retina dekolmanı öyküsü ve ileri yaş
- Diyabetik retinopati
- Retinadaki bazı dejeneratif değişiklikler, özellikle lattice dejenerasyonu
Retina dekolmanı türleri
Yırtıklı (regmatojen)
Retinada yırtık veya delik oluşur; göz içindeki sıvı bu açıklıktan retina altına geçer. En sık görülen türdür.
Traksiyonel (çekintili)
Retina üzerinde oluşan skar veya anormal dokular retinayı çekerek yerinden ayırır. İleri diyabetik retinopati önemli nedenlerindendir.
Eksüdatif (seröz)
Retinada yırtık olmadan retina altında sıvı birikmesi sonucu oluşur. Göz içi iltihapları, damar hastalıkları ve tümörlerle ilişkili olabilir.
Retina Yırtığı
Retina yırtığı, retina tabakasında yırtık veya açıklık oluşmasıdır. En sık, gözün içini dolduran vitreus jelinin retinadan ayrılırken retinayı çekmesi sonucu meydana gelir. Retina yırtığı tek başına retina dekolmanı değildir; ancak yırtıktan sıvı retina altına geçerse retina dekolmanı gelişebilir.
Başlıca belirtileri
- Ani başlayan ışık çakmaları
- Uçuşan siyah noktaların (floaters) aniden artması
- Örümcek ağı veya ipliksi görüntüler
- Görüş alanında gölge veya perde hissi
Tedavi yöntemleri
Lazer fotokoagülasyon
Yırtığın çevresine küçük lazer noktaları uygulanır; retina alttaki dokuya daha güçlü tutunur.
Kriyoterapi
Lazerin zor olduğu durumlarda yırtığın bulunduğu bölgeye dışarıdan kontrollü soğuk uygulanır.
Cerrahi tedavi
Dekolman gelişmişse pnömatik retinopeksi, skleral çökertme veya vitrektomi uygulanabilir.
Makula Deliği
Makula deliği, net ve ayrıntılı merkezi görmeden sorumlu makula bölgesinde küçük bir açıklık oluşmasıdır. Özellikle merkezi görmeyi etkiler; çevresel görme çoğunlukla korunur. En sık neden, yaşla birlikte vitreus jelinin makuladan ayrılırken makulayı çekmesidir.
En sık görülen belirtiler
- Merkezi görmede bulanıklık
- Düz çizgileri eğri veya dalgalı görme (metamorfopsi)
- Görüş merkezinde karanlık veya boş alan (santral skotom)
- İnce detayları görmekte ve yüzleri tanımakta zorlanma
- Okurken harflerin veya kelimelerin bazı bölümlerinin kaybolması
Epiretinal Membran
Epiretinal membran (ERM), makulanın yüzeyinde ince, şeffaf bir zar tabakasının oluşmasıdır. Halk arasında “makula üzerinde zar oluşması” olarak ifade edilir. Bu zar zamanla kalınlaşıp büzüşürse makulayı çekerek kırışmasına neden olabilir (macular pucker).
1. Vitreus değişir
2. Hücreler retina yüzeyinde çoğalır
3. İnce membran oluşur
4. Membran büzüşür
5. Makula kırışır ve şekli bozulur
En sık görülen belirtiler
- Hafif olduğunda hiçbir belirti vermeyebilir; çevresel görme genellikle korunur
- Merkezi görmede bulanıklık
- Düz çizgilerin eğri veya dalgalı görülmesi (metamorfopsi)
- Okumada, küçük yazıları ve ince detayları görmede zorlanma
Retinitis Pigmentosa
Retinitis pigmentosa (RP), retinadaki ışığı algılayan fotoreseptör hücrelerin zamanla işlevini kaybettiği, genellikle kalıtsal ve ilerleyici bir retina hastalıkları grubudur. Çoğunlukla önce gece ve çevresel görmeyi, ilerleyen dönemlerde ise merkezi görmeyi etkileyebilir.
1. Genetik değişiklik
2. Çubuk hücrelerinde bozulma
3. Gece görmesinde azalma
4. Çevresel görme alanında daralma (tünel görme)
5. Koni hücrelerinin de etkilenmesi
6. Merkezi görmede azalma
En sık görülen belirtiler
- Gece görmede zorlanma (gece körlüğü) ve karanlığa uyumda güçlük
- Çevresel görmede azalma ve görme alanının daralması (tünel görme)
- Işığa karşı hassasiyet
- İleri dönemlerde merkezi görmede azalma
Retina Damar Tıkanıklıkları
Retinaya kan taşıyan atardamarların (arter) veya retinadan kanı uzaklaştıran toplardamarların (ven) tıkanması sonucu ortaya çıkan hastalıklardır.
Retinal ven tıkanıklığı
Kanın retinadan uzaklaşması zorlaşır; damar içi basınç artar, kanama ve ödem gelişebilir. Tedavide anti-VEGF enjeksiyonları, göz içi kortikosteroidler, lazer ve düzenli takip kullanılabilir.
Retinal arter tıkanıklığı
Retinaya ulaşan kan ve oksijen azalır veya kesilir; ani ve ciddi görme kaybı gelişebilir. Acil değerlendirme gerekir; özellikle santral retinal arter tıkanıklığında hasta inme açısından da değerlendirilmelidir.
Belirtiler
- Tek gözde ani ve ağrısız görme azalması
- Bulanık veya puslu görme
- Görme alanında karanlık, gölgeli veya eksik bölgeler
- Görüntülerde eğrilme veya dalgalanma (özellikle makula ödeminde)
Bu rehberdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Göz sağlığınızla ilgili her türlü şikâyette bir göz hastalıkları uzmanına başvurunuz.
